Nie święci garnki lepią
Witaj na mojej stronie o garncarstwie. Nie święci garnki lepią. Znajdziejsz tu ciekawostki o garncarstwie a może coś więcej.
Garncarstwo to jedno z najstarszych rzemiosł świata, znane już od neolitu. Jest to sztuka ręcznego wytwarzania ceramicznych naczyń oraz przedmiotów codziennego użytku, która łączy funkcjonalność z pięknem formy.
Osoba zajmująca się tym rzemiosłem to garncarz lub garncarka. W beskidzkich gwarach (cieszyńskiej, śląskiej i żywieckiej) używano jednak określenia gańczorz – i właśnie tej nazwy będziemy używać na tej stronie, nawiązując do lokalnej tradycji i dziedzictwa regionu.
Na ziemiach polskich naczynia gliniane pojawiły się około 5400 lat p.n.e., wraz z napływem ludów rolniczych. Potrafiły one wytwarzać zarówno cienkościenne, bogato zdobione naczynia, jak i solidniejsze, grubościenne formy przeznaczone do przygotowywania posiłków. Podstawowym surowcem była glina, często wzbogacana domieszkami mineralnymi – takimi jak piasek czy tłuczeń – które zwiększały trwałość wyrobów.
Pierwsze naczynia lepiono ręcznie, wykorzystując technikę taśm i wałków glinianych. Po wysuszeniu wypalano je w ognisku, co nadawało im odpowiednią twardość.
Około 300 roku p.n.e. na ziemiach polskich pojawiły się wpływy celtyckie, które przyniosły ze sobą istotną innowację – koło garncarskie. Dzięki niemu możliwe stało się szybsze i bardziej precyzyjne formowanie naczyń. Jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych związanych z tym okresem są okolice dzisiejszej Nowej Huty, gdzie odkryto ślady osad z ceramiką wytwarzaną na kole oraz specjalistyczne piece garncarskie.
Po odejściu Celtów umiejętność toczenia na kole została na pewien czas zapomniana, a naczynia ponownie wytwarzano ręcznie. Dopiero pod koniec II wieku n.e. technika ta wróciła do użytku. Ceramika z tego okresu charakteryzuje się ciemną, często błyszczącą powierzchnią. Powstawały wówczas wyspecjalizowane ośrodki garncarskie, takie jak Pleszów. Do wypału używano pieców częściowo zagłębionych w ziemi, najczęściej dwukomorowych.
Wśród plemion słowiańskich koło garncarskie pojawiło się około VII wieku. Było to jeszcze koło wolnoobrotowe, służące głównie do obtaczania wcześniej ręcznie ulepionych naczyń.